DE SAMENLEVING

‘Overheid moet regie nemen’

WONINGNOOD TREFT IEDEREEN

Tekst Luuk Obbink Beeld XF&M

'DE MARKT LOST DIT
NIET OP'

Het tekort aan woningen is zodanig opgelopen dat de term woningnood weer regelmatig in de krantenkolommen opduikt. Belangenorganisaties wijzen erop dat de overheid de regie weer moet nemen. Zoals de Woonbond, die onlangs het Plan voor de Volkshuisvesting presenteerde. De FNV ondersteunt de strekking van het plan.

De cijfers liegen er niet om: het tekort aan woningen is inmiddels 294.000, zo maakte het ministerie van Binnenlandse Zaken in mei vorig jaar bekend. En dat is niet zomaar opgelost. De minister sprak weliswaar de verwachting uit dat er de komende jaren 76.000 woningen bij komen, maar de afgelopen jaren is dat niet gehaald en het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) voorziet de komende twee jaar een jaarlijkse krimp van 5 procent in de productie van nieuwe woningen. Dit als gevolg van de stikstofcrisis. ABF Research becijferde in opdracht van het ministerie dat de woningnood de komende tien jaar iets afneemt, maar dat het tekort in 2030 nog altijd 200.000 woningen is.

GEEN DOORSTROMING

Dat zijn de aantallen. Daar komt nog bij dat vraag en aanbod elkaar volledig kwijt zijn. ‘De markt doet zijn werk niet’, moet NVM-woordvoerder Theo Scholte vaststellen. Er is vooral behoefte aan woningen van even boven de twee ton, waarmee starters ook een kans hebben. De gemiddelde prijs van een nieuwbouwwoning is afgelopen jaar opgelopen tot 388.000 euro. En ook ouderen vissen achter het net. Volgens de ouderenbond ANBO is er nu al een tekort van vele tienduizenden seniorenwoningen, terwijl het aantal alleenstaande ouderen oploopt van 920.000 nu tot 1,7 miljoen in 2040.

‘Door het tekort aan seniorenwoningen is er geen doorstroming’, zegt ANBO-woordvoerder Bernadet Naber. ‘Terwijl dit ook nog eens jaarlijks 60 miljoen aan zorgkosten zou besparen, omdat ouderen in een seniorenwoning langer zelfstandig kunnen wonen.’ Ook de FNV maakt zich zorgen over de haperende woningmarkt. ‘De kosten van het wonen lopen enorm op, wat een probleem is voor mensen in beroepen als de zorg en het onderwijs, waar geen topsalarissen worden verdiend’, zegt FNV-hoofdbestuurder Tuur Elzinga. ‘In de sociale sector lopen de wachtlijsten op. Dat heeft ook gevolgen voor de arbeidsmarkt. Mensen missen kansen op werk doordat ze op geen enkele manier een woning kunnen vinden in de regio waar ze een baan hebben gevonden.’

VERHUURDERSHEFFING

Over de oorzaken zijn de deskundigen het in grote lijnen wel eens. De ellende begon met de crisis die in 2008 in de VS ontstond en de bouw in 2011 en 2012 hard raakte, schetst Scholte. ‘Veel mensen hebben de bouwsector verlaten en toen we de crisis te boven kwamen, hadden we een uitgestelde vraag en een gehalveerde sector. Bovendien zijn de kosten van materialen toegenomen.’ Het gebrek aan bouwlocaties helpt ook niet echt. Dat er vooral een tekort is aan betaalbare woningen, komt doordat projectontwikkelaars de schaarse grond liever benutten voor duurdere woningen, waar ze meer aan verdienen. ‘Ze gaan pas bouwen als 70 procent is verkocht. Dat duurt nu langer dan voorheen, maar het risico is nog steeds beperkt’, zegt Scholte. Vooral aan woningen tussen de 150.000 en de 260.000 euro is een schreeuwend tekort.

OVERHEID MOET INGRIJPEN

Rode draad van de aangedragen oplossingen is dat de overheid moet ingrijpen. ‘Wij pleiten voor de aanstelling van een vastgoedregisseur’, zegt Scholte. ‘Iemand die alle partijen aan tafel brengt, aan knoppen kan draaien en knopen kan doorhakken. De markt lost dit niet op.’ Brancheorganisatie Aedes van de woningcorporaties en de Woonbond hameren al jaren op het afschaffen van de verhuurdersheffing, die in 2013 werd ingesteld om de staatskas te vullen en is opgelopen tot 2 miljard per jaar. ‘De financiën van het Rijk zijn allang weer op orde, maar die heffing is er nog steeds’, zegt Marcel Trip, woordvoerder van de Woonbond.

Aedeswoordvoerder Tonny Dijkhuizen: ‘Met de heffing en andere belastingen dragen woningcorporaties nu drie maanden per jaar huur af aan de Belastingdienst. Daar komt binnenkort nog een maand bij.’ De heffingen hebben geleid tot een daling van het aantal woningen in de sociale huursector, die nu is gestabiliseerd op 2,1 miljoen woningen. ‘Terwijl we juist meer willen bouwen’, zegt Dijkhuizen. ‘Bovendien moeten corporaties de ruimte krijgen om ook middenhuurwoningen te bouwen, voor de middeninkomens, die nu tussen wal en schip vallen.’


BREED DRAAGVLAK

In het in januari gepresenteerde Plan voor de Volkshuisvesting pleit de Woonbond voor het ‘weer centraal stellen van de idealen van de volkshuisvesting, in plaats van de kille wetten van de markt’. De bond wil een brede socialehuursector, waar ook de middeninkomens terechtkunnen voor een betaalbare woning en afschaffing van de belastingen voor verhuurders, zodat corporaties weer kunnen investeren in nieuwe woningen en de energietransitie. Ook moeten de huren in de vrije sector gereguleerd worden, met een puntensysteem, vindt de Woonbond.

MES SNIJDT AAN TWEE KANTEN

Het rapport wordt onderschreven door tal van organisaties, variërend van ANBO tot LSVb, en ook Aedes onderschrijft het plan grotendeels. Dat geldt ook voor de FNV. ‘Dit plan is goed nieuws voor alle groepen die geen passende en betaalbare huisvesting kunnen vinden, maar dit plan is ook van belang voor werknemers in de bouw, die nu vaak de klappen van een economische neergang als eerste opvangen. Wel vragen we aandacht voor de kwaliteit van het werk van werknemers in de bouw’, zegt Elzinga. ‘Maar als de overheid investeert tijdens een recessie, stabiliseert de economie en blijven meer vakmensen aan het werk en dus in de sector. Het mes snijdt dus aan twee kanten.’

'MIDDENINKOMENS TUSSEN WAL EN SCHIP'

EEN EIGEN PLEK

Naam: Dana Nieuwendijk (21)
Woonwens: kamer
Plaats: Amsterdam


Dana Nieuwendijk kan er alleen maar van dromen: een kamer in Amsterdam, de stad waar ze antropologie studeert, en waar ze nu nog bij haar ouders woont. ‘Op zich best uit te houden hoor, maar ik wil hier niet nog jaren wonen.’ En dat is waarschijnlijk wel haar vooruitzicht. Via de reguliere kanalen is het vrijwel hopeloos: ze staat sinds haar 18de ingeschreven voor een sociale huurwoning, maar komt bij het aanbod niet verder dan nummer 30. ‘Ik krijg de woning als 29 mensen het aanbod afwijzen. Dat gebeurt natuurlijk nooit.’ Voor studentenhuisvesting staat ze op nummer 200.

Ze is dus aangewezen op het circuit van via via. ‘Je moet geluk hebben. Laatst wees een vriend me op een kamer van zestien vierkante meter. Niet slecht, maar die moest 815 euro kosten. Dat kan gewoon niet.’ Snel de studie afmaken en dan buiten de hoofdstad neerstrijken? Voor haar is het geen optie. ‘Amsterdam is mijn stad, ik ben hier geboren, hier wil ik een eigen plek. Waar niemand zegt dat ik m’n ontbijtbord niet in de vaatwasser heb gedaan.’

NIET URGENT GENOEG

Naam: José van Zelderen (42)
Woonwens: huurwoning sociale sector
Plaats: Putten


Toen de relatie van José van Zelderen uit Putten in 2016 strandde, verwachtte ze snel een huis te krijgen. Ze stond immers al acht jaar ingeschreven. En met kinderen van toen 7 en 10 jaar kon ze toch niet op straat leven? ‘Maar we kregen geen urgentieverklaring, omdat ik in Putten en omgeving wilde blijven. Hier heb ik mijn familie, die de kinderen opvangt als ik werk. Als ik ergens anders ga wonen, moet ik mijn baan opzeggen. Bovendien: ik woon m’n hele leven al in Putten. Moet ik nu weg?’

Bijna drie jaar bivakkeerde ze in een chaletje op een camping in Garderen, tot ze daar onder dreiging van dwangsommen werd verdreven. Doordat ze geen vast adres meer had, liepen andere problemen ook op, onder meer met de zorgverzekering. ‘Je hele bestaan dondert in elkaar’, vat ze samen. Gesprekken met wethouders leverden niks op. Ten einde raad besloot ze demonstratief voor het gemeentehuis neer te strijken, met een flink bord waarop haar situatie stond beschreven. ‘Drie woensdagen, want dan is het markt. Anders sta je daar maar in je uppie.’ Het leverde de nodige publiciteit op. Toeval of niet? Kort daarna kreeg ze een aanbod. ‘Mijn leven is weer op orde.’

BELACHELIJKE SITUATIE

Naam: Marjan Kluinhaar (55)
Woonwens: betaalbare koopwoning
Plaats: Harderwijk


Marjan Kluinhaar woont in een sociale huurwoning, die ze met haar drie kinderen toegewezen kreeg toen ze in 2015 alleen kwam te staan. Omdat ze op dat moment ook geen werk had, was haar inkomen laag en kreeg ze huurtoeslag. Inmiddels is ze echter weer volop aan het werk en betaalt ze de volle mep van 715 euro in de maand. ‘Best veel. Met mijn inkomen zou ik heel goed in staat zijn om iets te kopen, maar aanbod van iets meer dan twee ton is er niet. Hooguit een klein appartement boven een winkel, maar ik wil niet terug naar mijn studententijd.’

Wel is er aanbod in de recreatiesector. ‘Aantrekkelijk, maar daar mag je officieel niet wonen. Vroeg of laat zou ik daarmee in de problemen komen.’ Voor haar zit er niets anders op dan te blijven zitten waar ze zit. ‘Ik kan geen kant op. Het is niet anders, maar op deze manier hou ik wel een woning in de sociale sector bezet waar heel veel behoefte aan is. Een belachelijke situatie.’

LUISTEREN NAAR SENIOREN

Naam: Geert (88) en Wil (82) Mast
Woonwens: seniorenwoning
Plaats: Scherpenzeel


Geert en Wil Mast wonen al vijftig jaar in het huis waar ze hun kinderen grootbrachten. Een huis vol herinneringen, maar toch besloten ze aan aantal jaren geleden dat ze naar een seniorenwoning wilden. ‘Het is niet te doen om het schoon te houden en we hebben ook hoge energiekosten. Bovendien: wat moeten we met al die ruimte?’ Het stel ging op zoek, maar ontdekte al snel dat het moeilijk was. ‘Er zijn appartementjes met een woonkamer, een keukenblokje en een slaapkamertje. Maar het enige dat je er kan doen is uit het raam kijken.’

Wat de twee willen, is een wat ruimer appartement, gelijkvloers en met een derde kamer, voor bijvoorbeeld hobby’s. ‘Je wilt tenslotte ook iets te doen hebben.’ Ze hebben ook wel buiten hun woonplaats gekeken, maar realiseerden zich dat ze met hun afnemende mobiliteit niet weg wilden uit hun sociale omgeving. Daarom blijven ze nu in het grote huis, met een traplift. ‘Maar het is raar. De overheid zou beter moeten luisteren naar de wensen van ouderen. Dan was dit niet nodig.’

Deel deze pagina