SUCCESVOLLE ACTIE

‘Mensen zijn niet langer bij voorbaat verdacht’

RECHTER ZET STREEP DOOR SYRI

Tekst Eva Prins Beeld Paul van der Blom

De overheid moet stoppen met het fraude-opsporingssysteem SyRI. Dat heeft de rechtbank in Den Haag besloten in een zaak die onder andere was aangespannen door de FNV. De bond is dan ook blij met de uitspraak.

SyRI is een systeem dat gegevens koppelt van onder andere de Belastingdienst, UWV, de gemeente en de Sociale Verzekeringsbank. Op basis van algoritmen worden vervolgens adressen met een verhoogd frauderisico aangewezen. Dat gebeurt volgens een zogenoemde sleepwet-methodiek: in plaats van een individuele verdenking te onderzoeken, licht het systeem de data van een hele buurt of wijk door. Kitty Jong, vicevoorzitter FNV: ‘De focus van dit soort algoritmesystemen is gericht op mensen met weinig inkomen in probleemwijken, en vaak ook een migratieachtergrond. Daarmee worden zij gestigmatiseerd en gediscrimineerd. Wij zijn heel blij dat ook de rechtbank SyRI onrechtmatig vindt. Hiermee wordt een einde gemaakt aan de argwaancultuur. Mensen zijn niet langer bij voorbaat verdacht.’

NIET CONTROLEERBAAR

De rechtbank noemt het risico op discriminatie en stigmatisering van burgers in zogenaamde probleemwijken waar SyRI is ingezet ‘reëel’. Bovendien maakt het systeem een onevenredig grote inbreuk op het privéleven van burgers. Daarbij is SyRI niet transparant en daarom niet controleerbaar. Mensen krijgen niet te horen dat ze zijn aangemerkt als ‘verhoogd risico’, laat staan waarom. Daardoor kunnen ze zich er ook niet tegen verweren. SyRI is daarmee in strijd met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, aldus de rechtbank. Voortaan mogen persoonsgegevens van onverdachte burgers niet zomaar meer worden samengevoegd uit verschillende bronnen als daar geen gegrond vermoeden aan ten grondslag ligt.

KENTERING

De rechtszaak tegen de Nederlandse staat was aangespannen door een coalitie van maatschappelijke organisaties waaronder het Platform Bescherming Burgerrechten, het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten en de Landelijke Cliëntenraad.

De partijen hopen dat de uitspraak een kentering inluidt in de wijze waarop de overheid omspringt met data van burgers. Ze voelen zich daarin gesterkt door de overwegingen van de rechtbank: deze gelden niet alleen voor SyRI, maar ook voor vergelijkbare praktijken. Zo hebben veel gemeenten eigen datakoppelsystemen die burgers profileren voor allerhande beleidsdoeleinden. Een koppelwet met een nog grotere reikwijdte dan SyRI maakt het mogelijk om ook databases van private partijen te koppelen met overheidsdatabases. De uitspraak van de rechtbank Den Haag stelt nu paal en perk aan deze big data- analyses.

Deel deze pagina