ECONOMIE UITGELEGD

BEGROTINGSTEKORT

Tekst André de Vos Illustratie Marijn van der Waa

Op Prinsjesdag wordt de begroting voor 2021 gepresenteerd. Normaal is dat een evenwichtspelletje waarbij met percentages achter de komma wordt gegoocheld om uitgaven en inkomsten op gelijke hoogte te houden. Maar door corona is dat allemaal veranderd.

Hoe goed staan de overheidsfinanciën ervoor?

Heel anders dan het kabinet vorig jaar voorspelde. Toen werd voor 2020 uitgegaan van een miniem begrotingsoverschot van 0,2 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Het bbp is het bedrag dat we met z’n allen in Nederland verdienen, ruim 800 miljard euro. In juni is dat overschot omgeslagen naar een tekort van -8,7 procent. Dat betekent dat de overheid dit jaar 68 miljard euro meer uitgeeft dan er binnenkomt. Op een begroting van 340 miljard euro. Oorzaak: door corona krimpt de economie (het bbp) en dalen de overheidsinkomsten, terwijl de uitgaven stijgen door de steunmaatregelen.

Over welk begrotingstekort gaat het?

We hanteren de Europese EMU-definitie: het tekort (of overschot) in een bepaald jaar van álle overheden samen, dus niet allen het Rijk, maar ook gemeenten en provincies. En dat dus als percentage van het bbp. Volgens de officiële EU-normen, die vanwege corona tijdelijk buiten werking zijn gesteld, mag het EMU-saldo maximaal -3 procent bedragen. Daar gaan we dus ruim overheen.

Er is ook een structureel begrotingstekort: het tekort ontdaan van eenmalige effecten en de schommelingen in de economie. Het structurele begrotingstekort zegt iets over de onderliggende gezondheid van de overheidsfinanciën. Dat tekort bedraagt ‘slechts’ -3,9 procent. Dat oogt iets beter, maar ook niet erg vrolijk.

Hoe zijn de vooruitzichten?

Zo lang de coronacrisis duurt, zijn de cijfers boterzacht en misschien te optimistisch. Zo is voor 2020 27 miljard euro aan uitgestelde belastinginkomsten meegeteld bij de inkomsten, maar het is volstrekt onzeker hoeveel van dat bedrag er binnenkomt. Ook de Miljoenennota 2021, die straks wordt gepresenteerd, kent heel veel onzekerheden. Alles hangt af van hoe de coronacrisis zich ontwikkelt.

Dus we moeten weer fors bezuinigen?

Bij een begrotingstekort groeit de overheidsschuld. Immers het gat in de begroting – het verlies van de overheid dit jaar – moet worden bijgeleend. De totale overheidsschuld van EU-staten mag niet meer dan 60 procent van het bbp bedragen. Ook over die opgeschorte grens gaan we eind dit jaar heen: 63 procent, bijna 500 miljard euro.

Tot voor kort was begrotingsevenwicht heilig in Nederland en probeerden we de overheidsschuld zo laag mogelijk te houden, maar het sentiment is omgeslagen. De Nederlandse overheid kan inmiddels gratis lenen, met zelfs geld toe. Volgens sommige economen is meer lenen juist nu een goed idee en hoeven we, ondanks de ‘historisch slechte cijfers’ helemaal geen haast te maken met bezuinigen. Dat zouden we bij de vorige crisis veel te veel en te snel hebben gedaan.

ALLES HANGT AF VAN HOE DE CORONACRISIS ZICH ONTWIKKELT.

Deel deze pagina